Van oud gemeentehuis naar nieuw interieur: circulariteit in de praktijk bij Smallingerland

Hoe realiseer je een compleet vernieuwd gemeentehuis en zorg je er tegelijkertijd voor dat zoveel mogelijk waarde uit het bestaande gebouw behouden blijft? Voor de gemeente Smallingerland in Drachten werkt Zwartwoud aan het maatwerkinterieur van het vernieuwde gemeentehuis. Een project waarin duurzaamheid niet alleen zichtbaar wordt in de keuze voor nieuwe materialen, maar juist in wat níét nieuw hoeft te worden gemaakt.

Zwartwoud werd via een aanbesteding geselecteerd voor het maatwerkinterieur van het project. In het traject werd samen met ZENBER Architecten kritisch gekeken naar de voorgeschreven materialen. Verschillende materiaalkeuzes werden doorgelicht en waar mogelijk werden duurzamere alternatieven voorgesteld. Die adviezen vormden uiteindelijk ook een belangrijk onderdeel van de verdere uitwerking van het definitieve ontwerp.

“De samenwerking met ZENBER is heel direct”, vertelt projectcoördinator Roosmarijn Punt. “De architect staat ervoor open dat wij meedenken over productontwikkeling en duurzaamheid. Soms betekent dat ook pionieren. Je zet een stap vooruit, ontdekt iets nieuws en moet soms weer een stap terug. Maar juist door samen te blijven zoeken, kom je uiteindelijk tot een betere oplossing.”

Oogsten in plaats van weggooien

Een belangrijk onderdeel van het project begon al voordat de productie van het nieuwe interieur van start ging. Toen het bestaande gemeentehuis werd leeggehaald, onderzocht Zwartwoud welke onderdelen geschikt waren voor hergebruik.

Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk begint daarmee een uitgebreid proces. Eerst wordt geïnventariseerd wat aanwezig is en wat potentieel opnieuw gebruikt kan worden. Vervolgens moeten materialen zorgvuldig worden gedemonteerd, vervoerd, beoordeeld en opgeslagen. Pas daarna kan worden bepaald waar ze binnen het nieuwe ontwerp opnieuw waarde kunnen krijgen.

‘Afwisseling en uitdaging. Dat is wat het werk voor mij interessant maakt.’ – Jan de Vries, Projectmanager

Voor Smallingerland werden onder andere bestaande kasten geoogst. Deze werden door Caparis gedemonteerd, waarna de materialen werden gesorteerd en opgeslagen. De oude kastonderdelen krijgen nu een nieuwe toepassing als rompen en niet-zichtbare onderdelen van nieuw maatwerk. Ook in nieuw zitmeubilair worden constructieve onderdelen gemaakt van eerder gedemonteerd plaatmateriaal.

Daarmee krijgt materiaal dat anders mogelijk als afvalstroom zou zijn afgevoerd opnieuw een functie.

“Toen de wens voor hergebruik concreet werd, moesten we snel schakelen”, vertelt projectleider Jan de Vries. “De sanering zou al snel beginnen. We hebben daarom gekeken welke materialen aanwezig waren, wat geschikt was voor hergebruik en hoe we dat konden organiseren.”

Het laat zien dat circulair werken niet begint op het moment dat een nieuw meubel wordt geproduceerd. Het begint veel eerder, bij de vraag wat er al beschikbaar is.

Het oogstproces werd door het projectteam van Zwartwoud ingericht. Vooraf werden inventarisaties en plattegronden gemaakt. Materialen werden vervolgens op pallets verzameld en naar Caparis vervoerd voor demontage. Daarna beoordeelde het projectteam opnieuw welke onderdelen daadwerkelijk bruikbaar waren. Alles wat geschikt bleek, werd opgenomen in een uitgebreide oogstlijst. Die informatie ging vervolgens naar de werkvoorbereiding, zodat het beschikbare materiaal daadwerkelijk onderdeel kon worden van de productie.

Ook de samenwerking met Caparis geeft een extra dimensie aan het project. Door een deel van de demontage daar onder te brengen, wordt circulariteit gecombineerd met Social Return. Zo gaat het niet alleen om het behouden van materialen, maar ook om het creëren van maatschappelijke waarde.

Circulair bouwen is óók organiseren

Juist in die praktische uitvoering zit een belangrijk deel van de kennis die nodig is om circulaire ambities werkelijkheid te maken. Oogsten laat zich volgens het projectteam namelijk moeilijk in één standaardproces vatten. Ieder gebouw bevat andere materialen en ieder ontwerp vraagt vervolgens om een andere toepassing daarvan.

“Overal waar je oogst, oogst je weer iets anders”, legt Roosmarijn uit. “En de toepassing ervan is vervolgens ook iedere keer anders. Eigenlijk is zelfs het oogsten maatwerk.”

Daar komt een logistieke uitdaging bij. Geoogste materialen moeten worden vervoerd en tijdelijk worden opgeslagen voordat duidelijk is waar ze opnieuw worden toegepast. In het geval van Smallingerland liggen materialen zowel bij Zwartwoud als bij externe opslaglocaties. Tegelijkertijd moet exact worden bijgehouden wat beschikbaar is, in welke staat het verkeert en waarvoor het gebruikt kan worden.

En wanneer het nieuwe maatwerk uiteindelijk richting Drachten gaat, begint een volgende logistieke puzzel. Hoeveel onderdelen passen op een pallet? Hoeveel pallets gaan in een vrachtwagen? Wanneer kan er op locatie worden geleverd? Is de lift groot genoeg voor het maatwerk en is deze op het juiste moment beschikbaar?

‘Eigenlijk is zelfs het oogsten maatwerk.’ – Roosmarijn Punt, Projectcoördinator

Het zijn vragen die op het eerste gezicht weinig met duurzaamheid te maken lijken te hebben, maar die bepalend zijn voor het slagen van een circulair project. Een duurzaam ontwerp werkt immers alleen wanneer het ook technisch, logistiek en financieel uitvoerbaar is.

Daarom vindt gedurende het project binnen Zwartwoud continu afstemming plaats tussen projectleiding, calculatie, werkvoorbereiding, productie en montage. Problemen moeten zo vroeg mogelijk worden gesignaleerd, zodat er nog ruimte is om oplossingen te vinden.

Voor Jan en Roosmarijn is Smallingerland ook persoonlijk een bijzonder project. Het is het grootste circulaire project dat zij tot nu toe samen binnen Zwartwoud hebben uitgevoerd en de eerste keer dat zij als projectteam op deze schaal verantwoordelijk zijn voor het oogsten en opnieuw toepassen van bestaand materiaal.

Die ervaring levert opnieuw kennis op die bij volgende projecten kan worden ingezet. Want hoewel geen enkel circulair project hetzelfde is, kunnen processen door ervaring steeds verder worden verbeterd.

Het gemeentehuis van Smallingerland laat daarmee zien dat circulariteit uiteindelijk veel verder gaat dan alleen de keuze voor een duurzaam plaatmateriaal. Het vraagt om kennis van materialen, engineering, productie en logistiek, maar vooral ook om samenwerking tussen opdrachtgever, architect, producent en sociale partners.

Ook andere partijen binnen het project kijken naar mogelijkheden voor hergebruik. Zo wordt binnen het bredere bouwproject onder andere gekeken naar bestaande kozijnen en tapijttegels. Daarmee is duurzaamheid gedurende het proces steeds nadrukkelijker onderdeel geworden van de totale ontwikkeling.

Voor Zwartwoud zit juist daar de waarde van het project. Niet alles wat oud is, hoeft plaats te maken voor iets nieuws. Soms ligt de grondstof voor het interieur van morgen letterlijk al in het gebouw.

De kunst is om die waarde te herkennen, vast te leggen en opnieuw te benutten.

Ter toelichting: Dit interview met Jan de Vries en Roosmarijn Punt vond plaats in augustus 2026. Sindsdien is het project verder gevorderd en zijn inmiddels meerdere verdiepingen van het gemeentehuis in Drachten opgeleverd.

‍